کابل - یوناما د افغان واکمنو امنیتي ځواکونو او پاکستاني امنیتي ځواکونو ترمنځ د پولې په دواړو خواوو کې د نښتو د بندولو غوښتنه بیا تکراروي، کوم چې د افغانستان د بشري وضعیت د لاخرابیدو لامل کیږي.
یوناما همدارنګه له ټولو اړخونو غواړي چې د نړیوال بشري قانون په ګډون د نړیوال قانون تر چتر لاندې خپلو ټولو مکلفیتونو ته غاړه کیږدي او د ملکي وګړو خوندیتوب یقیني کړي.
د روانې جګړې په اوږدو کې او د امنیت شورا له لوري د خپل ماموریت سره سم، یوناما په افغانستان کې د ملکي وګړو د مرګ ژوبلې پیښې ثبتوي، پداسې حال کې چې د پراخې بې ځایه کیدنې او د مرستې په چارو کې د خنډ په ګډون بشرپالو ادارو په افغانانو باندې د بشري اغیزو د خرابیدو خبرداری ورکړی دی.
د فبروري له ۲۶مې له ماښام ناوخته د ۲۰۲۶ کال د مارچ تر دویمې نیټې پورې یوناما په افغانستان کې لږترلږه ۱۴۶ ملکي تلفات ثبت کړي، چې ۴۲ کسان پکې وژل شوي او ۱۰۴ نور ټپیان شوي دي، چې ښځې او ماشومان هم پکې شامل دي. دا لومړني ارقام دي.
په ملکي تلفاتو کې هغه کسان شامل دي چې د پولې په دواړو خواوو کې د نښتو له امله د غیر مستقیمو ډزو په پایله کې زیانمن شوي چې د افغانستان په پکتیا، پکتیکا، ننګرهار، کنړ او خوست ولایتونو کې یې د استوګنې سیمې اغیزمنې کړې او همدارنګه په پکتیکا او ننګرهار ولایتونو کې د هوایي بریدونو له امله رامینځته شوي دي.
د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږي دفتر (OCHA) لخوا د لومړنيو راټولو شويو معلوماتو له مخې، اټکل کیږي چې په پکتیا، پکتیکا، ننګرهار، کنړ او خوست ولایتونو کې د نښتو له امله له اغیزمنو شویو سیمو څخه ۱۶۴۰۰ کورنۍ بې ځایه شوي دي. سربیره پردې، په سلګونو نورې کورنۍ چې په کنړ کې د ۲۰۲۵ کال د اګست میاشتې په نږدې ۳۰ کلونو کې د افغانستان ترټولو مرګونې زلزلې وروسته بې ځایه شوې وې، ورته ویل شوي چې د احتیاطي تدابیرو له مخې له سیمې څخه ووځئ او بیرته خپلو اصلي ځایونو ته لاړ شي او یا هم د خپلو خپلوانو کورونو ته لاړ شي.
د روانې جګړې له امله په سرحدي سیمو کې پر تګ راتګ محدودیتونو د بشرپالو ادارو او د دوی د شریکانو کاري وړتیا کمه کړې چې وکړای شي په اغیزمنو سیمو کې د ژوند ژغورنې او نورې مرستې ورسوي. دغو محدودیتونو په ځانګړي ډول له پاکستان څخه راستنیدونکي افغانان ډیر زیانمن کړي دي.
د تورخم سرحدي پوستې ته څیرمه د بیړني روغتون په ګډون بشري او روغتیایي بنسټونه او همدارنګه د ملګرو ملتونو د کډوالو ادارې (IOM) د ترانزیت مرکز هم زیانمن شوي دي.
د ملګرو ملتونو د خوړو ادارې (WFP) په اغیزمنو سیمو کې خپل فعالیتونه درولي چې شاوخوا ۱۶۰۰۰۰ کسان د خوړو د ویش د ځنډیدو له امله اغیزمن شوي دي. همدارنګه له جګړې څخه اغیزمن شوي ډیری ولایتونه د خوارځواکۍ له سختو ستونزو سره مخ دي.
د هیواد په لویدیځ کې له ایران سره په ګډه پوله د راستنیدونکو افغان کډوالو په شمیر کې هم د احتمالي زیاتوالی تمه کیږي چې بشري سرچینې نورې هم محدودوي.
